El Arte Militante

On the Road. UP Asterisk and Gerilya paint on a road along Commonwealth Avenue.

(Unang nalimbag ang akdang ito sa isyu 7 ng Philippine Collegian noong 23 Hulyo 2012.)

Handa na ang talumpati ng pangulo para sa kanyang SONA. Plantsado ang bawat retorika ng pambansang kaunlaran at pagbabago. Sa bulwagan ng Kongreso, inaasahan ang pag-rampa ng mga kawani ng pamahalaan, suot ang kanilang mga barong at terno na likha pa ng mga kilalang designer.

Samantala, sa hindi kalayuan, naglalatag ng mga pulang bandera ang mga militanteng grupong nagtipon sa kahabaan ng Commonwealth. Naghanda rin ng talumpati ang mga lider ng iba’t ibang grupo, mistulang kontradiskurso sa kalagayan ng bansang ipinangangalandakan ng pamahalaan.

Sa pagtitipong ito, rarampa ang mga kultural na manananghal upang maghatid ng mga awitin at maiikling dula na naglalahad ang mga kalunos-lunos na kalagayan ng mga mamamayan sa iba’t ibang sektor ng lipunan. Inaantabayanan din ang pagparada ng effigy ng pangulo, isa sa mga pangunahing tampok sa araw na ito ng pakikiisa, sining, at protesta.

Paglikha at paglaban

Magkaakibat ang sining at ang kilos-protesta. Mula sa paglikha ng mga katha at awitin, pagtatanghal ng mga maiikling dula, at paggawa ng mga dibuho sa mga pader at lansangan, binabagtas ng sining-protesta ang iba’t ibang porma, media, at disiplina.

Panahon pa ng rehimeng Marcos, nakilala na ang UP Repertory Company sa kanilang pagtatanghal ng mga tula-dula o maiikling berso tuwing may kilos-protesta. Itinatanghal man na may limitadong tauhan at props, matindi naman ang paggamit nito sa tunog at paggalaw.

Bagama’t nagsisiwalat ng mga tiwaling kondisyon sa lipunan, napatitingkad ito ng paglalaro sa mga elemento ng kulturang popular, tulad ng mga sikat na kanta, nauusong loveteams, pati na mga patok na palabas sa telebisyon. Sadyang ginagawang katawa-tawa ang tula-dula kaya nagiging epektibo ito bilang siste o satire.

Taon-taon ding atraksyon sa kilos-protesta ang pagparada sa effigy ng pangulo. Noong 1999, sinimulan ng grupong UGATlahi Artist Collective, isang organisasyong nagtataguyod sa sining bilang instrumento ng panlipunang pagbabago, ang paglikha ng effigy ng pangulo tuwing SONA.

Representasyon ng isang personalidad ang effigy na gawa sa simpleng materyales na madaling lumiyab, katulad ng papel at maninipis na kawayan. Bagamat hindi realistikong replika ng pangulo at kalimitang batbat ng metapora, nagsisilbi pa rin itong kinatawan ng pangulo at ng kanyang rehimen. Pinag-iisipan ang metapora at gumagamit ng mga imaheng pamilyar at nauunawaan ng karaniwang mamamayan upang higit na matalos ang kritika.

Sa mga nagdaang SONA, nakita ang transpormasyon ni Aquino mula sa isang dilaw na salamangkerong lumilikha ng ilusyon ng pagbabago tungo sa isang nabubulok na itlog na nakasakay sa ibabaw ng isang US military jeep. Sa akto ng pagsunog sa effigy, ipinaparating ng sambayanan ang kanilang pagkasuklam sa pangulo at tila kinikitil sa kanilang kamalayan ang esensya ng rehimen.

Nariyan din ang mga organisasyong katulad ng Sinagbayan, Alay Sining, at Karatula na nililinang ang sining upang magsilbing instrumento ng protesta at paghahain ng mga konkretong alternatibo sa kasalukuyang mga isyung panlipunan. Sa ganitong paraan, ang sining, na kalimitang itinuturing larangan ng porma at estetika, ay napapatawan ng radikal na potensyal.

Balangkas ng protesta

Ayon sa kritiko ng sining na si Alice Guillermo, sinasalamin ng sining ang lipunan at ang mga kondisyong namamayani rito. Gayundin, malaki ang naiaambag ng sining sa mga pagbabagong panlipunan at pangkasaysayan. Nagsisilbi itong sandata sa pakikibaka. Ginamit ni Guillermo ang terminong “oposisyonal na sining” upang saklawin ang sining-protesta, rebolusyonaryong sining, at iba pang porma na tumutunggali sa mga mapaniil na kondisyon ng lipunan.

Naglalahad ng kalagayan at karanasan sa armadong pakikibaka ang rebolusyonaryong sining. Nagpapahayag naman ng paglaban sa namamayaning sosyo-pulitikal at ekonomikong kalagayan ang sining-protesta. Magkaiba man ng nilalaman, nangangailangan ang dalawang uri ng oposisyonal na sining ng angkop na porma para sa mas masining na pagkakalikha at pakikisalamuha sa masa upang maging matalas ang nilalaman nito.

Dahil sa pulitikal na kalikasan ng sining-protesta, madalas itong hamakin bilang propaganda lamang. Sa pagdaan ng panahon, nagkaroon ng masamang pakahulugan ang salitang propaganda, taliwas sa orihinal nitong konsepsyon bilang instrumento ng pagpapalaganap ng impormasyon upang makabuo ng mga pulitisadong pagtatasa sa lipunan. Sa kasalukuyan, itinuturing ang propaganda na instrumento ng paninirang-puri at panlilinlang, malayo sa intensyon at layunin ng sining-protesta.

Bagama’t pulitikal at may pinapanigang uri, nakaangkla ang sining-protesta sa materyal na realidad at mga kondisyon sa lipunan. Magandang halimbawa nito ang nilalaman ng mga awitin at maiikling dula na nagtatampok ng mga danas ng maralitang taga-lungsod at mga detenidong pulitikal.

Ngunit, kahit gaano man katalas ang metapora, lalamunin din ng apoy ang dambuhalang effigy ng pangulo sa pagtatapos ng araw. Ang mga karatula at bandera na ilang gabing pinagpuyatan, unti-unti ring maisasantabi at maibabasura. Ang mga ipinintang dibuho at myural sa lansangan, sadya ring mabubura sa pagdaan ng mga tao at sasakyan. Magtatapos din ang mga pagtatanghal, maghahanap ng panibagong entablado sa mga susunod na kilos-protesta.

Bisa ng paglikha

Temporal ang kalikasan ng sining-protesta dahil na rin sa kalikasan ng kilos-protesta. Ang lansangan ang lunan ng tunggalian, kung saan tumatampok ang banggaan ng mga mamamayan at ng mga awtoridad. Dahil dito, lumalabas ang pangangailangan na madaling isagawa, ayusin, at ipalipat-lipat ang mga likhang sining-protesta. Lunsuran din ng iba pang kalakaran ang lansangan, tulad ng daloy ng trapiko at komersyo, kaya hindi maiiwasang mabura o masira ang mga bakas ng nangyaring protesta. .

Bunsod nito, ginagamit na rin ang iba’t ibang porma, media, at disiplina upang mahasa ang sining-protesta. Sa kasalukuyan, ginagamit ang internet sa pagpapalaganap ng sining-protesta. Nagsisilbing paalala ang mga litratong kuha sa kilos-protesta bilang instrumento ng pakikibaka. May mga entidad din online, tulad ng Pixel Offensive at Tangina This, na lumilikha ng kanilang mga orihinal na imahe na naipapakalat at kalimitan ding ginagamit sa mga kilos-protesta.

Kaiba sa karaniwang likhang sining, walang isang awtor o entidad ang nagmamay-ari sa mga sining-protesta. Sa lansangan, tila nabubura ang pangangailangan sa atribusyon dahil, sa huli, produkto ng kolektibong kamalayan at pakikibaka ng iba’t ibang sektor ng lipunan ang sining-protesta.

Nagsisilbing testamento ang sining-proetesta sa hindi natitinag na diwa ng pakikibaka ang sining-protesta. Sa pagtatapos ng araw, sa gitna ng abo at basurang idinulot ng kilos-protesta, nakatindig pa rin ang militanteng mamamayan, handang magmatyag sa mga susunod na kilos ni Aquino.

Upang maging epektibo ang sining-protesta, nangangailangan ito ng mataas na antas ng kasiningan at matalas na pagsusuri sa lipunan. Hindi tulad ng karaniwang likhang sining na maaaring angkinin at ilagak sa mga pribilehiyadong espasyo, nakapupukaw ang sining-protesta ng militanteng damdamin at nagagamit bilang instrumento ng paglalantad at pagbabago sa mga kabalintunaan sa lipunan.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s